Nu al zijn mantelzorgwoningen vergunningsvrij, mits wordt voldaan aan een aantal regels en de mantelzorgsituatie is aangetoond. Zowel in een bestaand bouwwerk of een nieuw bijbehorend bouwwerk (in het achtererfgebied) is het mogelijk op het erf een zelfstandige woning te hebben voor bijvoorbeeld een hulpbehoevende ouder of kind. Sinds 2024 gaan gemeentes over de regels voor vergunningsvrij bouwen en dus ook de mantelzorgwoningen. Deze zijn te vinden in het gemeentelijke Omgevingsplan, meestal artikel 22.23, 22.27 en 22.36 (over vergunningsvrij bouwen).
Als (nog) geen sprake is van een mantelzorgsituatie, kan een dergelijke situatie alleen gerealiseerd worden mét een vergunning. Veel gemeentes werken daarom met de zogenaamde Pre-mantelzorgwoning, om alvast te kunnen voorsorteren op een mantelzorg-situatie.
Het toevoegen van een mantelzorg betekent niet dat er een apart adres wordt gecreëerd. De woningen hebben allemaal hetzelfde adres. Dit kan gevolgen hebben voor uitkeringen.
Mantelzorg-en familiewoningen op één lijn
Als het aan Mona Keijzer (voormalig minister voor Wonen) ligt, zijn binnenkort naast mantelzorgwoningen ook familiewoningen vergunningsvrij. Het wetsvoorstel ‘versterking regie volkshuisvesting’, aangenomen in de Tweede Kamer, ziet op uitbreiding van het principe van mantelzorgwoningen met familiewoningen. Hierdoor zou het ook mogelijk kunnen zijn een woning op het achtererfgebied te bouwen voor bijvoorbeeld een uitwonend kind al dan niet met gezin, uiteraard met als doel iets te doen aan de woningnood. Het moet gaan om een eerstegraads familieband. Het zou zelfs mogelijk worden om twee extra woningen op een perceel te realiseren. De voorwaarde die tot nu toe voor mantelzorgwoningen geldt, namelijk dat er maximaal 2 personen in mogen wonen, vervalt. Ook zou het bij een mantelzorgwoning niet meer nodig zijn om aan te tonen dat zorg nodig is.
Verwarring over mantelzorgwoningen buiten de bebouwde kom
Op veel websites over mantelzorgwoningen staat ten onrechte dat het maximale oppervlak in het buitengebied 100 m2 is en dat daar mantelzorgwoningen verplaatsbaar moeten zijn. Dit klopt niet. Voor mantelzorgwoningen buiten de bebouwde kom gelden dezelfde oppervlakteregels als binnen de bebouwde kom. Er is echter meer mogelijk (de beperkende oppervlakteregels gelden dan niet), mits het gaat om een mantelzorgwoning (en misschien binnenkort familiewoning):
- die verplaatsbaar is;
- niet grote is dan 100 m;2
- buiten de bebouwde kom.
In alle gevallen moet het wel gaan om een woning in het achtererfgebied, en met verblijfsruimtes op de begane grond.
Van gemeentelijk weer terug naar landelijk
Het bijzondere is dat het wetsvoorstel ervanuit gaat dat deze regels worden opgenomen in het landelijke Besluit Bouwwerken Leefomgeving, waar bijvoorbeeld ook de vergunningsvrije dakkapellen en zonnepanelen in zijn geregeld. Dat betekent dat zowel in de Omgevingsplannen als het Besluit Bouwwerken Leefomgeving regels staan over mantelzorgwoningen. Familiewoningen zijn dan alleen geregeld in het Besluit Bouwwerken Leefomgeving, maar kunnen gemeentes natuurlijk ook weer overnemen in het Omgevingsplan. De dubbelingen zullen ongetwijfeld tot verwarring gaan leiden.
Momenteel bereid de Eerste Kamercommissie de plenaire behandeling in de Eerste Kamer van het wetsvoorstel versterking regie volkshuisvesting waar de familiewoning in is genoemd.
